بدعتی تازه

موسیقی ایرانیان – بی تا یاری: شاهد تشییع پیکر بسیاری از استادان موسیقی بوده ام و انگار در پایان دوره استادان بزرگ تنها چیزی که به ما روزنامه نگاران رسیده است تنها همین تشییع هاست و دریغ ها و افسوس های بیکران که با رفتن هر استادی عرصه جدی موسیقی را خالی تر می کنند و ما در وحشت رویا رویی با دنیای خالی از استادان بزرگ تنها می گذارند.

مصطفی کمال پورتراب

نگاهی به چند سال اخیر و نام های بزرگی که از دست داده ایم می اندازم و مراسم تشییع یکایک آنها روبریم زنده می شود.اما مرگ استاد مصطفی کمال پورتراب و تشییع اوکه دو هفته گذشته اتفاق افتاد وضعیت دیگری داشته و دارد. این تشیع سوای اینکه همانند برنامه های از این دست ترتیب یافته بود اما در نوع خود بدیع بود و از این رو نباید از کنار آن به راحتی گذشت.

خالی از خانواده
همواره شاهد بوده ایم که در حیاط تالار وحدت در مراسم تششیع جنازه استادان به نام موسیقی، بسیاری از صاحبان مناصب و متولیان و چهره های فرهنگی به همراه نفراتی از اعضا خانواده تازه درگذشته به پشت تریبون می روند و در رثای سوگ و داغی که دارند سخنانی بر زبان می آوردند و در انتها نیز از همگان تشکر می کنند. در این بین نیز احیانا از خوانندگان پیشکسوت نیز برای خواندن آواز بدرقه، بهره برده می شود اما این اولین مراسم تشییعی بود که در آن خانواده استاد پورتراب برای سخنرانی دعوت نشدند و اجازه پشت تریبون رفتن نیافتند. اما به جای آن یکی از شاگردان استاد پورتراب به روی سن رفت.

درست است که استاد پورتراب هرگز صاحب فرزندی نبوده است و زندگی او وقف شاگردانش شده اما یادمان نرود که او خواهر و برادرانش را نیز خود بزرگ کرده است. از این رو سزاوار بود خواهر استاد پورتراب مجال صحبت می یافت و به شخصیت خواهرانگی او که اتفاقا از مدرسان خوب پیانو نیز هست احترام گذاشته می شد و ارجمندی استاد پورتراب همچنان نمود می یافت.

ناباورانه
با اینکه اقدس پورتراب مجال صحبت نیافت اما اتفاق نادری نیز در حین سخنرانی ها افتاد و آن این بود که برای اولین بار یک شاگرد به جای منقبت و رثای استاد درباره بخشش اموال و ارث و میراث به جا مانده از استادش سخن گفت. و اینکه استاد پورتراب وصیت کرده است که اموال او به خانه موسیقی اهدا شود. بحث درباره اینکه اموال استاد پورتراب باید به کجا اهدا شود و طی چه وصیت نامه ای اینگونه عنوان شده است به کنار، اما ضرورت این بحث در مراسم تشییع جنازه مرحوم پورتراب چیست؟ چرا به جای ایجاد شرایط محترمانه برای تشیع و آرامش خاطر بازماندگان به این بحث ها پرداخته شد؟ میدانیم که در کشورما ارج و احترام مردگان فراتر از زنده هاست و هرگز درباره عزیز تازه درگذشته ای در جمعی فرهنگی اینگونه برخورد نمی شود که احیانا بوی مادیات و منافع مالی به خود گیرد اما اینکه چه دلیلی داشت که اینگونه مراسم برگزار گردد را باید از متولیان پرسید و حرمتهایی که شاید در نظر آنها ایرادی نداشته باشد که متولی وار شکسته شود.

میراث داران
بسیاری از استادان موسیقی از دنیا رفته اند و میراث گرانبهایی از نت ها و قطعات موسیقی و آلات و سازها برجای گذاشته اند. به عنوان مثال به خوبی میدانیم که استاد تجویدی زمانیکه از دنیا رفتند سالها بود که تنها قطعاتی می ساختند و چون خواننده ای در اندازه توانایی های مورد نظر خود نمی یافتند آن قطعه را فقط ضبط می کردند و نگه می داشتند و بعد از فوت ایشان همچنان این گنجینه ناشنیده توسط فرزندان استاد حفظ شده است و یا سازهای گرانبهایی که استاد لطفی در مکتبخانه میرزا عبداله داشتند و بعد از فوت ایشان اطلاعی از وضعیت آنها در دسترس نیست. و شاید بسیار مثالهای اینچنینی می توان زد که وارثان، به شایستگی و یا ناشایستی میراث دار مجموعه ای گرانبها از تاریخ موسیقی این کشور شده اند و می دانیم که موزه ها برای نگهداری چنین آثاری بسیار مناسب تر از اشخاص و گروهها هستند اما آیا می توان وارثان را از حقوقشان بازداشت؟ همانگونه که درباره استاد پورتراب گفته می شود که ایشان اموال خود را به خانه موسیقی بخشیده است اما روایتی هم در بازپس گیری این وصیت هست که بازهم در قبال وجود وارثی چون خانم اقدس پورتراب (خواهر ایشان) نمی توان به ادعاهای دیگر اعتنا کرد.

ما می توان پرسید و بیشتر تعمق کرد که چرا به خواهر استاد پورتراب اجازه صحبت داده نشدو ایشان صحبتی در این باره نمی کنند؟ چرا در مراسم تشییع پیکر استاد پورتراب حرفهای شاگرد او مراسم را منحرف ساخت تا کمی رنگ و بوی تقسیم مادیات بدهد؟ و هزاران چراهای بیشماری که اگر پرسیده شود می تواند کمک به حل این مساله کند که چرا باید حرمت یک مراسم به نفع وراثین شکسته شود؟